کیانوش آل‌شیخ

در بسیاری از سازمان‌ها، Roadmap محصول چیزی جز یک تقویم تحویل فیچر نیست؛ لیستی از قابلیت‌ها که با تاریخ مشخص وعده داده شده‌اند. این نوع Roadmap شاید در ظاهر شفاف باشد، اما در عمل تیم را به Feature Factory تبدیل می‌کند و در محیط‌های ناپایدار به‌سرعت بی‌اعتبار می‌شود. وقتی توسعه محصول بر اساس OKR انجام می‌شود، Roadmap نیز باید از همان منطق تبعیت کند؛ یعنی به‌جای تعهد به «چه چیزی می‌سازیم»، تعهد به «چه نتیجه‌ای می‌خواهیم ایجاد کنیم.»

نقطه شروع توسعه محصول Roadmap، است، نه بک‌لاگ و نه لیست درخواست‌ها. Roadmap در این رویکرد، تصویر زمانی اجرای OKR است. در این صورت Roadmap محصول مبتنی بر OKR خواهد بود که به آن Outcome-Driven Roadmap گفته می‌شود.

طراحی Roadmap از جایی آغاز می‌شود که Objectiveهای محصول برای چند چرخه آینده مشخص شده‌اند. این Objectiveها معمولاً در افق‌های سه‌ماهه تعریف می‌شوند و هر کدام نشان‌دهنده یک مسئله مهم کاربر یا مانع کلیدی رشد محصول هستند. Roadmap در واقع پاسخ می‌دهد که در هر بازه زمانی، تمرکز اصلی محصول روی کدام Objective خواهد بود. بنابراین ستون فقرات Roadmap، Objectiveها هستند، نه Featureها.

پس از مشخص شدن Objective هر بازه، Key Resultها نقش معیارهای موفقیت آن بخش از Roadmap را بازی می‌کنند. Key Resultها مشخص می‌کنند که در انتهای آن بازه، انتظار داریم چه تغییری به‌صورت قابل اندازه‌گیری رخ داده باشد. در Roadmap مبتنی بر OKR، هر بازه زمانی باید به‌وضوح نشان دهد که چه Key Resultهایی هدف قرار داده شده‌اند. این کار باعث می‌شود Roadmap به‌طور طبیعی نتیجه‌محور و قابل ارزیابی باشد.

در مرحله بعد، ابتکارات یا Initiatives وارد Roadmap می‌شوند. برخلاف Roadmap سنتی، این ابتکارات به‌عنوان فرضیه‌های حل مسئله در نظر گرفته می‌شوند، نه تعهد قطعی. Roadmap فقط نشان می‌دهد که در آن بازه زمانی، تیم قصد دارد روی چه دسته‌ای از راه‌حل‌ها آزمایش و تمرکز کند. این تفاوت بسیار مهم است؛ زیرا به تیم اجازه می‌دهد در طول اجرا، مسیر را اصلاح کند بدون آن‌که Roadmap «شکسته» تلقی شود.

در این مدل، Roadmap معمولاً به‌صورت بازه‌های فصلی نمایش داده می‌شود. بخش «سه ماه جاری» شامل Objective فعال و Initiatives در حال اجراست. بخش «سه ماه بعدی» نشان می‌دهد تمرکز بعدی محصول چه خواهد بود، بدون این‌که جزئیات فیچرها مشخص شده و غیر قابل تغییر باشند. بخش «بعدا» فقط جهت کلی محصول را نشان می‌دهد و عمداً با جزئیات کم طراحی می‌شود تا فضا برای یادگیری و تطبیق باقی بماند.

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های Roadmap مبتنی بر OKR با Roadmap سنتی، نحوه برخورد با تغییر است. در این رویکرد، تغییر نشانه ضعف برنامه‌ریزی نیست، بلکه نتیجه طبیعی یادگیری است. اگر در میانه راه مشخص شود که یک Initiative تأثیری روی Key Resultها ندارد، Roadmap اصلاح می‌شود؛ بدون این‌که Objective تغییر کند. تنها زمانی Objective عوض می‌شود که مسئله اصلی محصول تغییر کرده باشد، نه صرفاً به دلیل شکست یک راه‌حل.

Roadmap مبتنی بر OKR همچنین ابزار بسیار قدرتمندی برای مدیریت ذی‌نفعان است. به‌جای این‌که ذی‌نفعان از تیم بپرسند «این فیچر چه زمانی آماده می‌شود؟»، گفتگو به این سمت هدایت می‌شود که «این بازه زمانی قرار است چه نتیجه‌ای برای کاربر یا کسب‌وکار ایجاد کند؟». این تغییر زبان، سطح بلوغ سازمان را به‌طور محسوسی افزایش می‌دهد و فشارهای غیرضروری روی تیم محصول را کاهش می‌دهد.

از منظر عملیاتی، اتصال Roadmap به بک‌لاگ بسیار شفاف است. Roadmap مشخص می‌کند که تمرکز فعلی محصول روی کدام Objective و Key Result است. بک‌لاگ فقط شامل آیتم‌هایی می‌شود که به این تمرکز کمک می‌کنند. به این ترتیب، Roadmap جهت می‌دهد و بک‌لاگ اجرا می‌کند. این جداسازی نقش‌ها، یکی از کلیدهای توسعه محصول هدفمند است.

در نهایت، Roadmap مبتنی بر OKR یک سند ایستا نیست، بلکه یک ابزار ارتباطی زنده است. این Roadmap باید به‌صورت منظم، معمولاً در پایان هر چرخه OKR، بازبینی شود. در این بازبینی، سؤال اصلی این نیست که «چقدر تحویل دادیم»، بلکه این است که «چقدر به نتایج مورد انتظار نزدیک شدیم و چه چیزی یاد گرفتیم». خروجی این بازبینی، نسخه تکامل‌یافته Roadmap برای چرخه بعدی است.

در جمع‌بندی می‌توان گفت که اگر OKR به تیم کمک می‌کند روی مهم‌ترین مسئله تمرکز کند، Roadmap مبتنی بر OKR به تیم کمک می‌کند این تمرکز را در طول زمان حفظ کند. چنین Roadmapی نه وعده‌های غیرواقعی می‌دهد، نه تیم را در مسیرهای اشتباه قفل می‌کند. بلکه به‌عنوان یک قطب‌نمای محصول، مسیر حرکت را نشان می‌دهد و هم‌زمان اجازه می‌دهد تیم با واقعیت‌های بازار و یادگیری‌های جدید تطبیق پیدا کند.

تعریف Initiative:به معنای مجموعه‌ای هماهنگ از اقدامات معنادار برای رسیدن به یک هدف محصول یا کسب‌وکار است.