کیانوش آل‌شیخ

در توسعه محصول یا پروژه مبتنی بر اجایل، برنامه‌ریزی یک فرآیند تکرار شونده است. در محصولاتی که دوره توسعه آنها بسیار کوتاه است و تیم توسعه کوچکی در حال توسعه آنست، منطقی است که برنامه‌ریزی محصول فقط شامل Backlog Grooming باشد. ولی در محصولاتی که دوره توسعه آنها طولانی است و ذینفعان مختلفی در داخل و خارج از سازمان دارد، تیم توسعه آن شامل چند تیم با مهارت‌های مختلف است و یا محصول اهداف مختلفی از گروه‌های مختلف دینفعان را در بر می‌گیرد، Backlog Grooming به تنهایی نمی‌تواند پاسخ‌گوی نیازهای مدیریت محصول باشد.

در اینگونه محصولات عوامل زیادی از بازار، رقبا، اهداف و نیازهای ذینفعان داخلی و خارجی تاثیرگذار است و بسیار ساده انگارانه است که تصور کنیم که می‌توان فقط با Backlog Grooming آیتم‌های بک‌لاگ و پیش‌بینی یک و یا دو اسپرینت جلوتر محصول را مدیریت کرد.

با توجه به ماهیت عدم شفافیت محصول و وجود عدم قطعیت‌های فراوان، نیاز به شفاف‌سازی مسیر پیش رو وجود دارد که انجام آن با برنامه‌ریزی میسر می‌شود. برای این منظور باید برنامه‌ریزی محصول را به بازه‌های مختلفی تقسیم کرده برای آنها برنامه‌ریزی انجام دهیم.

برنامه ریزی اسپرینت جاری

برنامه‌ریزی میزان حجم کار در اسپرینت جاری دقیق‌ترین برنامه‌ریزی است که بر اساس میزان سرعت Velocity در اسپرینت‌های گذشته انجام می‌شود. در صورتی که تیم به تازگی شکل گرفته و شروع به کار کرده باشد و سابقه‌ای از اسپرینت گذشته و مشخصات آن وجود نداشته باشد، طبیعی است که چند اسپرینت طول بکشد تا Velocity تقریبی مشخص شود تا بتوان بر اساس آن برنامه‌ریزی نمود. گرچه Velocity در اسپرینت‌های مختلف می‌تواند تفاوت‌هایی با هم داشته باشد ولی هر چه تیم اسپرینت‌های بیشتری را با هم به پیش می‌برند Velocity پایدارتر خواهد شد. همچنین باید توجه داشت که برای محاسبه Velocity برآورد کلی آنها را محاسبه کرد و در نظر گرفتن آخرین اسپرینت و یا یک بازه خاص ممکن است خطای زیادی ایجاد نماید.

برنامه ریزی کوتاه مدت

برنامه‌ریزی کوتاه مدت مشخص کننده هدف یا اهداف کوتاه مدت محصول است و معمولا می‌توان Release جاری را به عنوان برنامه کوتاه مدت در نظر گرفت. برنامه کوتاه مدت محصول معمولا برای تحقق یک یا چند هدف کوچک در نظر گرفته می‌شود و می‌تواند شامل توسعه یک یا چند قابلیت در محصول باشد و به صورت تقریبی 2 تا 3 ماه به طول می‌انجامد.

به بیان دیگر اگر محصول را به Releaseهای مختلفی تقسیم کنیم Release جاری را به عنوان برنامه‌ کوتاه مدت محصول در نظر گرفت. حال با توجه به تجربیات به دست آمده از نحوه تخصیص Story Point به داستان‌های کاربر در Release قبل و یا اسپرینت‌های قبل، می‌توان تمامی داستان‌های کاربر موجود در اسپرینت جاری را تعیین و اولویت‌بندی نمود. نکته حائز اهمیت این است که دقت Story Pointها در برنامه کوتاه مدت از دقت Story Pointهای اسپرینت جاری به صورت عامدانه کمتر است. یعنی لازم نیست برای تعیین دقیق Story Pointهای Release جاری زمان بسیار زیادی صرف گردد. چون برای این کار تیم مجبور است بسیاری از جزئیات داستان‌های کاربر را مشخص نماید و با توجه به ماهیت تغییرپذیری محصول اجایل ممکن است داستان‌های کاربری دستخوش تغییر شوند. بنابراین تعیین Story Point داستان‌های کاربر و تعیین اولویت‌های آنها به صورت تقریبی کافی است.

نکته مهم دیگر اینست که زمانی که Release جاری از نیمه خود عبور می‌کند Release بعدی نیز در بازه برنامه‌ریزی کوتاه مدت قرار می‌گیرد و حجم کار و اولویت داستان‌های کاربری آن باید شفاف گردد.

برنامه ریزی میان مدت

برنامه‌ریزی میان مدت محصول برآورنده اهداف میان مدت محصول است و می‌تواند شامل توسعه چندین قابلیت کوچک و بزرگ و یا دستیابی به چندین هدف مختلف باشد. برنامه میان مدت که طول تقریبی بین 3 الی 9 ماه دارد می‌تواند شامل چند Release با اهداف گوناگون شود. با توجه به وجود اهداف مختلف و طولانی بودن آن، برنامه‌ریزی دقیق برای آن امری دشوار و زمان‌بر خواهد بود. با این حال برنامه‌ریزی نسبی و مشخص نمودن حجم کار و اولویت‌ها بر اساس اهداف موجود، می‌تواند با فراهم نمودن شفافیت نسبی، میزان دستیابی به اهداف میان مدت را تخمین بزند. با این کار میزان ریسک‌های میان مدت محصول تا حدودی شفاف خواهد شد و سازمان قادر است علاوه بر محاسبه طبعات ریسک‌ها برای پاسخ مناسب به آنها برنامه‌ریزی نماید. علاوه بر آن، برنامه‌ریزی میان مدت موجب ایجاد هماهنگی در بین واحدها و ذینفعان داخلی و خارجی سازمان خواهد شده و آنها را قادر به برنامه‌ریزی برای زیرمجموعه خود خواهد نمود.

برای برنامه ریزی میان مدت، وجود تجربیات کاری از اسپرینت‌های گذشته ضروری است. با این حال نیاز به تدقیق story pointهای داستان‌های کاربر وجود ندارد و تخمین نسبی آنها کفایت می‌کند. در حقیقت میزان دقت در این سطح، پایین‌تر از داستان‌های کاربری کوتاه مدت است و نیازی به تدقیق آنها وجود ندارد.

برنامه ریزی بلند مدت

برنامه بلند مدت که به نوعی برنامه استراتژیک نیز محسوب می‌شود بر اساس Velocity اسپرینت‌ها و Releaseهای قبلی برنامه‌ریزی می‌شود و هدف از آن برآورد نمودن میزان دستیابی به اهداف بلند مدت، آشکار شدن میزان ریسک‌های آن و برنامه‌ریزی برای پاسخ به آنهاست. طول برنامه بلند مدت بیش از یک سال است و شامل برنامه‌ریزی برای رسیدن به اهداف بلند مدت محصول و یا توسعه چندین قابلیت از آن می‌شود.