در شرایط بحران، رکود، تورم و محدودیت منابع، مسئله اصلی بسیاری از شرکتها دیگر رشد سریع نیست؛ بلکه حفظ نقدینگی، تمرکز بر فعالیتهای حیاتی و ادامه اجرای مؤثر است. در چنین شرایطی، تحول کسب و کارنباید بهمعنای اجرای یک برنامه بزرگ، پرهزینه و بلندمدت باشد. در چنین شرایطی نقش تحول کسب و کار این است که به سازمان کمک کند تصمیم بگیرد:
تحول کسب و کار مفهومی گستردهتر از اجرای یک پروژه تغییر، استقرار یک ابزار مدیریتی یا بهبود یک فرایند مشخص است. وقتی از تحول کسب و کار صحبت میکنیم، منظور مجموعهای از تغییرات هدفمند و هماهنگ در اجزای اصلی سازمان است که توان آن را برای اجرای استراتژی، سازگاری با شرایط جدید و خلق ارزش پایدار افزایش میدهد.
این تحول ممکن است بخشهای مختلفی از سازمان را دربرگیرد؛ از استراتژی و مدل کسب و کار گرفته تا ساختار سازمانی، فرایندها، فناوری، منابع انسانی، فرهنگ، تجربه مشتری و شیوه تصمیمگیری. به همین دلیل، تحول کسب و کار معمولاً یک حوزه تخصصی واحد نیست و یک مشاور نیز لزوماً تمام ابعاد آن را به تنهایی پوشش نمیدهد.
در بسیاری از سازمانها، پروژهها و محصولات جدید با هدف رشد، پاسخگویی به مشتریان، توسعه بازار یا حل مشکلات داخلی آغاز میشوند. هر یک از این تصمیمها ممکن است به تنهایی منطقی و قابل دفاع باشند. اما مسئله زمانی شکل میگیرد که تعداد پروژهها، محصولات فعال از ظرفیت واقعی سازمان بیشتر شود.
در چنین شرایطی، منابع مالی، توجه مدیران و ظرفیت تیمها میان فعالیتهای متعددی تقسیم میشود. تقریباً همه چیز مهم تلقی میشود، اما هیچیک از اولویتهای استراتژیک تمرکز کافی دریافت نمیکند. سازمان بسیار مشغول است، ولی این مشغولیت الزاماً به پیشرفت استراتژیک منجر نمیشود.
سازمانها معمولاً سازوکار مشخصی برای آغاز پروژهها و محصولات دارند، اما در توقف آنها ضعیف عمل میکنند. یک پروژه ممکن است به درخواست مدیر، نیاز فوری یک مشتری، فرصت جدید بازار یا برنامه یک واحد آغاز شود. یک محصول نیز ممکن است در مقطعی ارزشمند بوده باشد و مشتریان یا درآمد مشخصی ایجاد کرده باشد.
اما پس از شروع، توقف یا کنارگذاشتن آنها دشوار میشود. مدیران نمیخواهند هزینههای گذشته از بین برود. واحدها از فعالیتهای خود دفاع میکنند. مشتریان فعلی انتظاراتی دارند و تیمها نیز به پروژه یا محصولی که روی آن کار کردهاند وابسته میشوند. در نتیجه، پروژهها و محصولات قدیمی در کنار فعالیتهای جدید باقی میمانند و بهتدریج بخش بزرگی از ظرفیت سازمان را مصرف میکنند.
تحول کسب و کار اصطلاحی است که در سالهای اخیر زیاد استفاده میشود، اما همیشه معنای روشنی ندارد. گاهی تحول کسب و کار با تحول دیجیتال اشتباه گرفته میشود. گاهی آن را معادل استقرار Agile، بازطراحی ساختار سازمانی، اجرای OKR یا بهبود فرایندها میدانند. در برخی سازمانها نیز هر پروژه بزرگ تغییر، با عنوان تحول کسب و کار معرفی میشود.
اما تحول کسب و کار چیزی فراتر از اجرای یک پروژه یا استقرار یک ابزار جدید است. تحول کسب و کار زمانی اتفاق میافتد که سازمان بهصورت هماهنگ، نحوه تعیین اولویتها، تصمیمگیری، تخصیص منابع، خلق ارزش، اجرای کار و یادگیری از نتایج را تغییر دهد تا بتواند به نتایج بهتر و پایدارتر دست پیدا کند.
به بیان سادهتر:
تحول کسب و کار یعنی ایجاد تغییرات هدفمند و هماهنگ در اجزای اصلی سازمان؛ از جمله استراتژی و اولویتها، مدل تصمیمگیری و حکمرانی، ساختار و نقشها، تخصیص منابع و مدیریت پورتفولیو، محصولات و خدمات، فرایندهای اجرایی و تحویل، قابلیتهای افراد و تیمها و زیرساختهای فناوری و داده.
هدف از این تغییرات، صرفاً بهبود جداگانه هر بخش نیست؛ بلکه افزایش توان کل سازمان برای اجرای استراتژی، خلق ارزش برای مشتری و دستیابی به نتایج قابلاندازهگیری است.
در مطلب پیشین با عنوان چرا بسیاری از استراتژیها هرگز به نتیجه تبدیل نمیشوند؟ بررسی کردیم که چرا بسیاری از استراتژیها، با وجود صرف زمان، هزینه و توجه مدیریتی، هرگز به نتایج مورد انتظار تبدیل نمیشوند. تعدد اولویتها، ناهماهنگی تصمیمها، پروژههای کمارتباط با اهداف کلان، تمرکز بر فعالیت بهجای نتیجه و ضعف در یادگیری و اصلاح مسیر، از مهمترین نشانههای شکاف میان استراتژی و اجرا هستند.
اما شناخت این شکاف تنها نقطه آغاز است.
پرسش مهمتر این است که سازمان چگونه میتواند استراتژی را از سطح اسناد و جلسات مدیریتی خارج کند و آن را به اولویتهای روشن، تصمیمهای هماهنگ، محصولات ارزشآفرین، اقدامات اجرایی مشخص و نتایج قابلاندازهگیری تبدیل کند؟ پاسخ این پرسش در انتخاب یک ابزار یا اجرای یک چارچوب واحد خلاصه نمیشود. سازمان به سیستمی منسجم نیاز دارد که استراتژی، پورتفولیو، محصولات، پروژهها، تیمها، تصمیمها و چرخههای یادگیری را به یکدیگر متصل کند.
در این مطلب، اجزای اصلی چنین سیستمی را بررسی میکنیم و توضیح میدهیم که سازمانها برای کاهش فاصله میان استراتژی و نتایج واقعی، به چه سازوکارهایی نیاز دارند.
